Geiten ontwormen: waarom mestonderzoek eerst moet

Geiten zijn geen kleine schapen

Dit klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk worden geiten nog vaak behandeld als zouden ze hetzelfde reageren als schapen. Dat is een misvatting die gevolgen heeft voor de ontworming. Geiten bouwen van nature minder weerstand op tegen maagdarmwormen: ook na herhaaldelijke besmetting blijft de immuniteit beperkt in vergelijking met schapen.

Daar komt bij dat geiten ontwormingsmiddelen sneller afbreken (een hogere levermetabolisme), waardoor standaard schaap-doseringen bij geiten kunnen tekortschieten. De juiste dosering voor een geit is daardoor vrijwel altijd hoger, maar hoeveel precies hangt af van het middel en de situatie. Laat je dierenarts de dosering bepalen.

Weinig geregistreerde middelen: de cascade-regeling

Voor geiten zijn in Nederland nauwelijks ontwormingsmiddelen met een eigen registratie beschikbaar. In de praktijk behandelt de dierenarts geiten bijna altijd via de cascade-regeling: een wettelijke route waarbij een dierenarts een middel mag voorschrijven dat geregistreerd is voor een andere diersoort, als er geen geschikt geregistreerd alternatief voor geiten is.

De cascade heeft directe gevolgen voor de wachttijden. Is het middel niet geregistreerd voor voedselproducerende dieren, dan gelden de wettelijke minima uit EU-verordening 2019/6 (artikel 115): minimaal 28 dagen voor vlees en minimaal 7 dagen voor melk. Is het middel wel geregistreerd voor een andere voedselproducerende diersoort, dan geldt 1,5 keer de langste bekende toegelaten wachttijd voor die soort, als dat langer uitvalt dan de genoemde minima. De dierenarts stelt de termijn vast op basis van deze regels.

Omdat de cascade specifieke voorwaarden stelt, is ontwormen bij geiten in de meeste gevallen een handeling die via of in overleg met de dierenarts verloopt. Koop geen middelen en behandel niet op eigen initiatief zonder dierenarts in de loop.

Resistentie: extra nijpend bij geiten

Wormresistentie is bij geiten een serieuzer probleem dan bij schapen. Het beperkte middelenaanbod, gecombineerd met het feit dat doseringen soms niet kloppen, heeft geleid tot wijdverspreide resistentie, ook tegen middelen die relatief nieuw zijn.

Dat betekent concreet: hoe vaker je onnodig behandelt, hoe sneller de resterende werkzame stoffen hun effectiviteit verliezen. En nieuwe middelen zijn voorlopig niet in zicht.

Eerst mestonderzoek, dan behandelen

De kern van een verstandige aanpak is gericht ontwormen op basis van EPG (eieren per gram mest). Bij mestonderzoek bepaal je hoeveel wormeieren er in de mest zitten en welke wormen het betreft. Dat geeft je drie voordelen:

• Je behandelt alleen de dieren die het nodig hebben, niet de hele koppel.
• Je weet welke wormen aanwezig zijn. Met een terugvaltest na behandeling kun je controleren of het middel nog werkt.
• Je bewaart de werkzame stoffen voor de situaties waar ze écht nodig zijn, waardoor je de bruikbaarheid langer in stand houdt.

Je kunt mestmonsters zelf verzamelen en laten opsturen naar een erkend laboratorium, of dit regelen via je dierenarts. Vraag je praktijk welke werkwijze bij jou past.

Weidemanagement als preventie

Naast gericht ontwormen is omweiden een van de effectiefste manieren om de wormdruk laag te houden. Wormlarven overleven op het gras; door percelen te wisselen geef je ze de kans te sterven voordat de geiten terugkomen. Combineer dit met:

• Jongvee apart weiden van volwassen dieren: jonge geiten zijn gevoeliger en kunnen hoge ei-uitscheiders zijn.
• Rustperiodes van minimaal enkele weken per perceel, afhankelijk van de weersomstandigheden.
• Pas gemaaid land als tijdelijk schoner alternatief gebruiken.

Alles vastleggen in je medicijnlogboek

Ontwormen is een behandeling met een diergeneesmiddel en moet in je administratie. Noteer minimaal:

• datum van behandeling en het gebruikte middel (inclusief registratienummer);
• welke dieren behandeld zijn;
• de dosering per dier;
• de wachttijd op vlees en, bij melkgeiten, op melk, en de datum waarop die afloopt.

Heb je melkgeiten? Dan gelden voor de wachttijd op melk extra aandachtspunten. Die lees je uitgebreid op de pagina melkgeiten en wachttijden op melk. Hoe de logboekplicht precies werkt, staat op de pagina logboekplicht.