Q-koorts en vaccinatie bij geiten: wat geldt voor jou?

Wat is Q-koorts?

Q-koorts is een infectieziekte veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii. Geiten, schapen en runderen kunnen de bacterie dragen zonder duidelijk ziek te worden. Ze scheiden hem vooral uit bij de geboorte: via vruchtwater, moederkoek en kraamvocht. De bacterie droogt op in stof en kan ver meewaaien met de wind. Dat verklaart waarom de epidemie van 2007-2010 zoveel mensen trof die kilometers van een besmet bedrijf woonden.

Voor de meeste geiten zelf is Q-koorts geen groot probleem. Voor mensen, en zeker voor mensen met een verzwakt immuunsysteem, zwangere vrouwen en hartpatiënten, kan een infectie ernstige gevolgen hebben.

Wanneer geldt de vaccinatieplicht?

Niet iedere geitenhouder is verplicht te vaccineren. De plicht geldt voor:

• Houders van 50 of meer schapen of geiten voor de productie van melk (inclusief opfok, drempel telt schapen en geiten samen): jaarlijkse vaccinatie van alle dieren is verplicht.
• Houders met publieksfunctie, zoals kinderboerderijen of open-dag-bedrijven waar geiten in aanraking komen met bezoekers: jaarlijkse vaccinatie is verplicht.
• Dieren die vervoerd worden naar een bedrijf met 50 of meer schapen of geiten voor melkproductie, of naar een locatie met publiek: die dieren moeten minimaal 3 weken en maximaal 12 maanden vóór het transport gevaccineerd zijn.

Houd je hobbygeiten die geen melk produceren en die niet in aanraking komen met publiek? Dan val je waarschijnlijk buiten de wettelijke vaccinatieplicht. Maar ook dan is vaccineren verstandig als je dieren lammeren. Bij de geboorte is het risico op verspreiding het grootst.

Verplicht of niet: vaccineren is altijd verstandig bij lammerende geiten

Zelfs als jouw situatie buiten de formele plicht valt, raden dierenartsen vaccinatie aan voor alle lammergeiten in een gebied waar Q-koorts kan voorkomen. Basisvaccinatie bestaat uit twee injecties met een tussenpose; daarna volgt een jaarlijkse herhalings-enting. Raadpleeg je dierenarts voor het juiste schema voor jouw koppel en het vaccin dat in jouw regio beschikbaar is.

Registratie van vaccinaties: waar en hoe?

Als de vaccinatieplicht voor jou geldt, moet je de vaccinaties registreren. Volgens de NVWA-regels moeten vaccinaties binnen 7 dagen na toediening worden gemeld in het I&R-systeem van RVO.

Praktisch betekent dit:

• Je dierenarts noteert welk vaccin is gebruikt en op welke dieren (of het hele koppel).
• Jij, of je dierenarts, meldt de vaccinatie via mijn.rvo.nl binnen de gestelde termijn.
• Je bewaart de vaccinatiedocumentatie in je administratie: datum, middel, batch, behandelde dieren.

Voor hobbyhouders buiten de plicht geldt geen formele meldverplichting, maar het bijhouden van je vaccinatiedata is sowieso nuttig, zeker als je dieren verkoopt of verplaatst.

Wat betekent dit voor jou als kleine melkgeitenhouder?

Houd je minder dan 50 melkdieren (schapen en geiten samen) en heb je geen publieksfunctie? Dan ben je formeel niet verplicht te vaccineren. Maar lammeren je geiten in een schuur of stal die bezoekers zien, vrienden, kinderen, buren, dan is voorzichtigheid geboden. Overleg met je dierenarts of vaccinatie in jouw situatie verstandig is, en houd de behandeladministratie altijd bij.

Houd je geiten ook op een locatie die door veel mensen wordt bezocht, zoals een boerderijwinkel of een educatieve boerderij? Check dan bij de NVWA of jouw situatie als publieksfunctie wordt aangemerkt. Dan geldt de plicht wél, ook onder de drempel van 50 dieren.

Entdata bijhouden: een sluitende dossierplanning

Een herhaling-enting die je mist, kan je buiten de geldige vaccinatieperiode brengen. Praktische aanpak:

• Noteer per dier (of koppel) de entdatum én de vervaldatum van de bescherming.
• Plan de jaarlijkse herhaling vóór de vervaldatum in je agenda, of laat de app je herinneren.
• Bewaar de bijsluiters en batchnummers van het vaccin bij je dossier; de NVWA kan hiernaar vragen.

Meer over I&R-registratie en het aanvragen van je UBN lees je op de pagina over UBN en I&R. Meer over andere gezondheidsprogramma's bij geiten, zoals CAE en CL, lees je op de CAE- en CL-pagina.